Wychowanie przedszkolne

fragment pracy magistreskiej Danuty Marczak pt.: "Z doświadczeń realizacji programu adaptacyjnego"


"Wychowanie przedszkolne stanowi pierwszy szczebel w systemie edukacji i jest bardzo ważne dla rozwoju osobowościowego dziecka. Jednym z najważniejszych celów edukacji przedszkolnej jest wszechstronny rozwój wychowanków. „Zadaniem przedszkola jest stworzyć takie sytuacje wychowawcze, emocjonalne i materialne, aby dziecko mogło w pełni rozwinąć swoje potencjalne możliwości intelektualne, poznawcze, społeczno-moralne, emocjonalno-motywacyjne w warunkach poszanowania jego zdrowia i potrzeb rozwojowych.*1. Podstawową formą aktywności dziecka jest zabawa, w której tkwi ogromny, jedyny i niezastąpiony potencjał rozwojowy. W zabawie dziecko zaspokaja swoje najżywotniejsze potrzeby: ruchu, działania, kontaktów społecznych, badania, poznawania i doświadczania świata w jego różnych wymiarach na miarę indywidualnych możliwości.

Zabawa daje dziecku odprężenie, wypoczynek, pozwala na odreagowanie przykrych emocji, jest nieograniczonym doświadczeniem kreacji dziecięcego świata i rozwoju wyobraźni, kształci dziecko wszechstronnie.

Zadaniem przedszkola jest nie tylko przygotowanie dziecka do szkoły, ale tworzenie takich warunków rozwoju, aby dziecko mogło rozwinąć i wykorzystać w procesie formowania swojej osobowości wszystkie swoje obecne potencjalne możliwości, a także swoje indywidualne zdolności. Dlatego w procesie edukacji dziecka za najważniejsze zadania uważa się: rozwój jego samodzielności poznawczej, spontaniczności, dociekliwości, wewnętrznej motywacji do uczenia się, chęci odkrywania świata, wytrwałości w realizowaniu zadań, twórczości itp. Bardzo ważnym zadaniem jest wyrównanie wszelkich potencjalnych deficytów rozwojowych u dzieci, tak aby mogły podjąć naukę szkolną z pełnym sukcesem. Nie mniej ważne jest kształtowanie postawy moralnej dziecka, jego pierwszych doświadczeń rozróżniania dobra i zła, poczucia sensu i wartości życia. To w wieku przedszkolnym u dzieci kształtuje się podstawowe zręby osobowości. Małe dziecko powinno być włączone w wartości kultury, dobra narodowe i ogólnoludzkie.

Wychowanie przedszkolne wypełnia również zadania wobec społeczeństwa. Bardzo ważne jest upowszechnienie elementów wiedzy psychologicznej, pedagogicznej i biomedycznej o rozwoju dziecka i jego potrzebach wśród rodziców. Przyczynia się to do podnoszenia ogólnej kultury pedagogicznej wśród społeczeństwa, poziomu świadomości i wiedzy o roli edukacji w życiu człowieka, a także propagowanie pożądanych wzorców i zachowań wychowawczych w rodzinach.

Drugim ważnym zadaniem wypełnianym przez przedszkola w środowisku jest jego rola kulturotwórcza. Organizowanie uroczystości, spotkań z okazji różnych świąt, rocznic narodowych, regionalnych z udziałem wybitnych postaci żyjących na danym terenie przyczynia się do upowszechniania i podtrzymywania tradycji, obyczajów, pogłębiania wiedzy o historii narodu i regionu. W związku z czym wytwarza się więź między ludźmi, poczucie wspólnoty i wartości. Przy tej okazji upowszechnia się wzory i normy społecznych zachowań.

Kolejnym ważnym zadaniem jest integrowanie różnych społeczności wokół problematyki edukacji dziecka. Takim naturalnym i pierwszym środowiskiem integracyjnym jest przedszkole, które przez kontakty, wspólne wykonywanie zadań, podejmowanie różnych inicjatyw na rzecz dzieci, uczy ludzi form społecznego działania i współpracy z innymi ludźmi.

 

Współczesne przedszkole, jako pierwsza instytucja edukacyjna w życiu dziecka, spełnia następujące funkcje:

 

  • Opiekuńczo-zdrowotną – rozumianą jako sprawowanie opieki nad dzieckiem, czuwanie nad jego zdrowiem i bezpieczeństwem w czasie pobytu w przedszkolu, tak aby zaspokajać potrzeby biologiczne, emocjonalne, poznawcze i społeczne dziecka. W obszarze zaspokajania tych potrzeb mieści się tworzenie atmosfery pogodnego dzieciństwa, poczucia sukcesu z własnej aktywności i rozwijania samodzielności oraz organizowanie i dostosowywanie środowiska przedszkolnego do możliwości dziecka.

  • Stymulacyjną – pobudzającą i ukierunkowującą procesy rozwojowe dziecka. Zadaniem nauczyciela jest tworzenie warunków do rozwijania przez wychowanków swoich potencjalnych możliwości i zdolności, dostosowane do ich potrzeb i właściwości rozwojowych. Wykorzystywanie posiadanych kompetencji dzieci, rozwijanie i kształtowanie nowych.

  • Profilaktyczną – która ma na celu zapobieganie i przeciwdziałanie zagrożeniom dla zdrowia i rozwoju osobowości dziecka w sferze biologicznej i psychicznej.

  • Korektywną – rozumianą jako działanie edukacyjne przedszkola zmierzające do korygowania wad rozwojowych, niwelowania potencjalnych zaburzeń i wyrównania dysproporcji w rozwoju biopsychicznym dziecka.

  • Kompensacyjną – która oznacza równoważenie, czyli dawanie „czegoś za coś”. Realizacja tej funkcji polega na działaniu nauczyciela wobec dzieci cierpiących z powodu złych warunków rozwojowych w rodzinach, środowisku życia, wrodzonych wad fizycznych. To jedna z najtrudniejszych funkcji, jakie przedszkole powinno podjąć wobec swojego wychowanka. Zaniechanie wobec dziecka działań kompensacyjnych w pierwszej dla niego instytucji edukacyjnej skazuje to dziecko na niepowodzenia w nauce szkolnej a nawet na całej drodze życiowej. Świadomość nauczycieli i wykorzystanie własnych możliwości kompensowania takim dzieciom, chociażby częściowo trudu rozłąki z najbliższymi, poprawia ich sytuację rozwojową i jest pierwszym krokiem do lepszego startu w dorosłe życie. Tym bardziej jest to znaczące, że nauczyciel to pierwszy opiekun profesjonalnie rozpoznający sytuację rozwojową dziecka, który wykorzystując swoja wiedzę merytoryczną, kompetencje i nastawienie do problemów dziecka wspomaga jego rozwój. Ważna jest wiara nauczyciela w sens własnych działań i optymizm pedagogiczny. Pobyt dzieci w placówce powinien być tak zorganizowany, aby stymulował ich wszechstronny rozwój. Zadaniem przedszkola jest również organizowanie zajęć rewalidacyjnych, w tym celu tworzone są przedszkola integracyjne i specjalne.

  • Dydaktyczną – wyposażenie wychowanków w określony zasób wiedzy, umiejętności, nawyków, przygotowujących do roli ucznia i zapewniających im dobry start w szkole. Dziecko jest pozytywnie zmotywowane do przyszłych obowiązków, a proces uczenia się sprawia mu satysfakcje i daje poczucie sukcesu.

  • Socjalizacyjną – włączającą dziecko, jako podmiot, w życie szerszego środowiska społecznego, w wartości kultury. Wychowanek w przedszkolu poznaje normy społecznego funkcjonowania w innym środowisku niż domowe, które jest dla niego najważniejsze. Z niego czerpie wzory zachowań, norm, przyzwyczajeń, wartości. Jest to proces rozwoju osobowości dziecka w relacjach ze społecznością przedszkolną, prowadzący do rozwijania jego umiejętności społecznego działania w szerszym środowisku.

  • Osobotwórczą –formująca osobowość dziecka. Integruje wszelkie sfery rozwojowe w kształtowaniu jego indywidualności, uosabia efekty uczenia się, dojrzewania i rozwoju. Dziecko rozwija swoją osobowość w toku własnej aktywności, w poczuciu wewnętrznej mocy, wykorzystuje w tym procesie swoje aktualne i potencjalne możliwości. Zdobywa wiedzę o swoich mocnych i słabych stronach w poczuciu psychologicznego bezpieczeństwa i akceptacji dla siebie takiego, jakim jest. W przedszkolu znajduje warunki do rozwoju i prezentowania siebie jako indywidualnej osoby.

 

Przedstawione powyżej funkcje przedszkola są postawą do realizacji celów wychowania przedszkolnego. „Celem jest to, co próbujemy osiągnąć, do czego zmierzamy, jest to efekt końcowy działań *2. Zdania realizowane w programie wychowania przedszkolnego dotyczą:

  • - wychowania zdrowotnego,
  • - wychowania społeczno-moralnego,
  • - wychowania umysłowego i estetycznego,
  • - wychowania technicznego

Realizacja wychowania zdrowotnego polega na kształtowaniu u dzieci czynnych postaw wobec zdrowia, bezpieczeństwa, kształtowania nawyków higieniczno-kulturowych, rozwijania sprawności ruchowej, prawidłowej postawy ciała oraz propagowania aktywnego stylu wypoczynku.

Zadania wychowania społeczno-moralnego obejmują kształtowanie właściwej postawy dziecka jako członka rodziny, poznania reguł życia w grupie (jestem samodzielny, umiem współżyć i współdziałać z innymi).

Zadania wychowania umysłowego dotyczą przede wszystkim aktywizowania czynności poznawczych dziecka, kształtowania pojęć matematycznych, logicznego myślenia, poznawania wiedzy o otoczeniu społecznym, przyswajania wiedzy o środowisku przyrodniczym. Bardzo ważnym zadaniem wychowanie umysłowego jest kształtowanie u dzieci gotowości do nauki pisania i czytania. Przygotowanie to przebiega poprzez uczestnictwo dzieci w różnych zabawach, grach, ćwiczeniach i zajęciach ogólno rozwojowych.

Do zadań wychowania estetycznego należy rozwijanie wyobraźni, zainteresowań, wrażliwości na piękno, kształtowanie umiejętności konstrukcyjnych. Dzieci poznają tradycje i zwyczaje kultury ludowej.

Zadaniem wychowania technicznego jest rozwijanie u dzieci zainteresowań i umiejętności konstrukcyjno-technicznych. Dzieci poznają technikę stworzoną przez człowieka, urządzenia codziennego użytku. Uczą się zasad dobrej pracy i poznają rolę techniki w zaspokajaniu potrzeb człowieka.

W przedszkolu wszystkie funkcje są ze sobą integralnie powiązane. Wyraża się to w różnych formach pracy z dziećmi: w zabawie, zajęciach, kontaktach okolicznościowych, czynnościach samoobsługowych, pracach użytecznych. Każda z tych form stwarza sytuacje, w których opieka nad dzieckiem łączy się z wychowaniem i nauczaniem.

Istotnym uwarunkowaniem działalności przedszkola jako instytucji wychowawczej są teorie rozwoju dziecka, akceptowane przez kadrę nauczycielską. Tworzą one trzy modele działań i ich interpretacje:

  • - poznawczo-rozwojowe; przy tym podejściu zachowanie dziecka ma odzwierciedlać jego wiedzę.
  • - podejście akcentujące rolę środowiska i uczenia się; tu przyjmuje się, że większość zachowań człowieka, zwłaszcza społecznych jest wynikiem uczenia się.
  • - podejście etologiczne; zakłada, że zachowanie ma zarówno bezpośrednie, jak i ewolucyjne wyznaczniki.

Wszystkie teorie zakładają, że rozwój dziecka to bogacenie życia psychicznego w nieustannym dążeniu do coraz pełniejszego odzwierciedlenia złożoności świata.

 

*1 J. Lubowiecka, Funkcje i zadania współczesnego przedszkola, „Wychowanie w przedszkolu”, nr.1/2006 s. 5
*2 A. Łada-Grodzicka, ABC... program wychowania przedszkolnego XXI wieku, WSiP, Warszawa 2000, s. 8."